विश्व सूचना प्रविधिको तीव्र विकासले एआईको विकास र चर्चा भएको हो : मन्त्री गुरुङ

ललितपुर। सञ्चार तथा सूचना प्रविधिमन्त्री पृथ्वीसुब्बा गुरुङले एआईको प्रयोग कसरी गर्ने भन्ने कुराले भोलिको आदिवासीको भविष्य निर्धारण गर्ने बताएका छन् । विश्व सूचना प्रविधिको तीव्र विकासले आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआई)को विकास र चर्चा भएको सन्दर्भमा मन्त्री गुरुङले त्यस्तो बताएका हुन् ।

३१औँ विश्व आदिवासी दिवसको सन्दर्भमा नेपाल आदिवासी जनजाति महासंघ (नेफिन)ले शनिबार काठमाडौँमा आयोजना गरेको विशेष मूल समारोहलाई सम्बोधन गर्दै समयअनुसार आदिवासीले आफ्ना सन्ततिलाई विश्वमा चर्चामा रहेका विषयको अध्ययन अनुसन्धानमा लगाउनुपर्ने बताए । उनले भने, बदलिँदो प्रविधिको विकासमा हामीले हाम्रा सन्ततिलाई लगाउनुपर्‍यो । विश्वका अन्य मुलुकको तुलनामा नेपालका आदिवासी जनजातिले धेरै अधिकार प्राप्त गरे पनि अझै थुप्रै अधिकार प्राप्त गर्न बाँकी रहेको बताए । ।

“२०७२ साल असोज ३ गते संघीय नेपालको संविधान जारी भएपछि नेपालका आदिवासीको मातृभाषाले पनि राष्ट्रिय भाषाको मान्यता प्राप्त गर्‍यो, मन्त्री गुरुङले भने, यो हामी आदिवासीको ठूलो उपलब्धि हो । जसका कारण आज थुप्रै मातृभाषा स्थानीय तहमा सरकारी कामकाजको भाषाको रूपमा लागू भएका छन् ।ु अहिले राज्यले आदिवासी जनजातिको चाडपर्वमा बिदा दिने गरेको भन्दै त्यो अझै पर्याप्त नभएको उनले बताए। सरकारका प्रवक्ता समेत रहेका सञ्चारमन्त्री गुरुङले स्वायत्तताको,स्वशासनको अधिकार हामीले खोजेको भन्दै स्थानीय तहलाई आफैँले नीति तथा कार्यक्रम, बजेट, ऐन–कानुन बनाउने, स्वशासनको अधिकार दिइएको बताए । “हामी आदिवासीले धेरै उपलब्धि हासिल गरेका छौँ । तर, त्यसको संरक्षण कसरी गर्ने भन्ने कुरामा ध्यान दिनुपर्छ ।

आदिवासीको पहिचान भनेको भाषा, संस्कार,संस्कृति, भेसभुसा, प्रथा जनित नियम कानुन भएको भन्दै उनले त्यसको संरक्षण नभएमा आदिवासीको पहिचान मेटिने बताए । “आफ्नो पहिचानमा गर्व गर्नुस् । आफ्नो घरमा छोराछोरीलाई भाषा सिकाउनुस् । कतिपय कानुन अझैपनि बनेका छैनन्”, मन्त्री गुरुङले भने, “हामीले आदिवासीको अधिकारका लागि छुट्टै मन्त्रालय । छुट्टै विश्वविद्यालयको माग गर्‍यौँ । तर केही मात्रै प्राप्त भएको छ । मन्त्री गुरुङले आदिवासी आयोग, जातीय जनसङ्ख्याको आधारमा प्रतिनिधित्व, धर्मनिरपेक्ष मुलुक हुनुपर्छ भनेर राखेको माग पूरा भएपनि अझैपनि थुप्रै अधिकार प्राप्त हुन बाँकी रहेको बताए । उनले अन्तर्राष्ट्रिय फोरमहरूमा प्रतिनिधित्व गर्दा आफ्ना कुरा स्पष्ट रूपमा राख्नुपर्ने समेत बताए । कार्यक्रममा बोल्दै नेपाल आदिवासी जनजाति महासंघका अध्यक्ष गेल्जे लामा शेर्पाले ठूला आयोजना आउन थालेपछि नेपालमा आदिवासीहरू विस्थापित हुने अवस्था आएको बताए । “हाम्रा चौरी खर्च, भेँडी खर्कहरूबाट आदिवासी विस्थापित हुनुपर्‍योु, अध्यक्ष शेर्पाले भने, “संरक्षित क्षेत्र, राष्ट्रिय निकुञ्जका नाममा राज्यले आदिवासीको भूमि खोस्यो । आदिवासी आफ्नो थातथलो छाडेर विस्थापित हुन बाध्य भए ।”

अध्यक्ष शेर्पाले अधिकार प्राप्तिका लागि पुनः लड्नुपर्ने बेला बताउँदै संविधान संशोधन गर्दा पहिचानको अधिकार कटौती गरेमा आदिवासी जनजातिको समर्थन नरहने बताए। पछिल्लो समय निजामती ऐन, शिक्षा ऐन, भूमि ऐन सम्बन्धी विधेयकमा आएका आदिवासी विरोधी प्रावधान सच्याउन महासंघले पहल गरिरहेको उनले बताए । हरेक वर्ष अगस्ट ८ का दिन विश्वासका आदिवासी समुदायले विश्व आदिवासी दिवस मनाउँदै आएका छन् । यश वर्ष ूप्राकृतिक स्रोत, जल, जमिन र जंगलमाथि आदिवासी जनजातिको अधिकार सुनिश्चित गर, युएनड्रिप र आइएलओ–१६९ सम्बन्धी सर्वोच्च अदालतको निर्देशनात्मक आदेश कार्यान्वयन गरू भन्ने मूल नारासहित नेपालमा यश वर्षको विश्व आदिवासी दिवस विविध कार्यक्रम गरी मनाइएको छ ।

कार्यक्रममा पूर्व मन्त्रीहरू शेरबहादुर तामाङ, सीता गुरुङ, थममाया थापामगर, सांसदहरू सुरेश आलेमगर, दुर्गा राई, नेफिनका पूर्व अध्यक्ष पासाङ शेर्पा, संविधानसभाका सदस्य जिपछिरिङ लामा, सुनुवार सेवा समाजका अध्यक्ष अमृत सुनुवारलगायतले आदिवासीको अधिकार प्राप्तिका लागि एक हुनुपर्ने बताएका थिए । त्यस अवसरमा चुननुब्री गाउँपालिकाका अध्यक्ष निमा लामा र आदिवासी जनजाति वकिलहरूको समूह ९लाहुर्निप०लाई विशेष सम्मान गरिएको थियो । कार्यक्रममा नेफिनका वरिष्ठ उपाध्यक्ष बुद्ध घर्ती भुजेलले कार्यक्रमको बारेमा जानकारी गराएका थिए भने, महासचिव दिवस राई र उपमहासचिव रामकृष्ण लामा ब्लोनले कार्यक्रमको सहजीकरण गरेका थिए । मूल समारोह सुरु हुनुअघि आदिवासी समुदायका विभिन्न जातजातिले विभिन्न झाँकीसहितको र्‍याली प्रदर्शन गरिएको थियो ।

थप समाचारहरु

म्याग्दीका किसान आलु खेतीतर्फ आकर्षित नेपाली कागजको माग बढी, उत्पादन कम कन्दरा ब्यान्डले प्रस्तुत गर्‍यो यो वर्षकै सबैभन्दा ठूलो साङ्गीतिक कार्यक्रम तनहुँ जलविद्युत् आयोजनामा २८ वटा सुरुङ खनियो गिरिबन्धु टि–स्टेटको जग्गा सट्टापट्टा गर्ने निर्णय अदालतद्वारा बदर इन्धनबाट चालिस अर्ब सडक मर्मत शुल्क सिटी एक्सप्रेसको उपहार हस्तान्तरण कार्यक्रम सम्पन्न सरकारी ढुकुटीमा १ खर्ब ११ अर्ब बढी नगद मौज्दात माछापुच्छ्रे बैंकले ल्यायो डिजिटल कारोबार असफल भए एप र वेबसाईट मार्फत रिर्पोट गर्न मिल्ने सुविधा टेरामक्स खरिद प्रकरणः कांग्रेसका दुई पूर्वमन्त्रीविरुद्ध भ्रष्टाचार मुद्दा दर्ताको तयारी बिरामीलाई दोहन गर्ने महंगा क्लिनिक शहरभरी, गरिवले उपचार नपाउने ? प्रधानमन्त्री रोजगार कार्यक्रमलाई पुनर्संरचना गरिने साना किसान लघुवित्तको ३० हजार कित्ता संस्थापक सेयर बिक्रीमा आर्थिक वृद्धिदर हासिल गर्न ऋणको आकार बढाउनुपर्ने आवश्यकता आम नागरिकको सुरक्षाको प्रबन्ध गर्न सभामुख घिमिरेको ध्यानाकर्षण आज सङ्घीय संसद्का दुवै सदनको बैठक बस्दै चैत १५ मा तीनकुनेमा भएको प्रदर्शनमा संलग्न १०८ जनालाई प्रतिवादी बनाउनुपर्ने राय आज राष्ट्रियसभाको बैठक बस्दै