जेन्जी आन्दोलन र नेपालको अर्थतन्त्रमा परेको आर्थिक क्षति

नेपाल पछिल्ला वर्षहरूमा निरन्तर राजनीतिक अस्थिरता, सामाजिक आन्दोलन र नीतिगत अन्योलको चपेटामा पर्दै आएको छ। यही क्रममा देखा परेको जेन्जी आन्दोलनले सुशासन, अवसर र प्रणालीगत सुधारजस्ता जायज माग उठाए पनि यसका केही गतिविधि र प्रभावले देशको अर्थतन्त्रमा प्रत्यक्ष तथा अप्रत्यक्ष रूपमा उल्लेखनीय आर्थिक क्षति पुर्‍याएको देखिन्छ।

व्यवसायिक गतिविधिमा अवरोध

जेन्जी आन्दोलनका नाममा भएका बन्द, प्रदर्शन, सडक अवरोध र प्रशासनिक घेराबन्दीले व्यापार–व्यवसाय प्रत्यक्ष प्रभावित भए। विशेषगरी काठमाडौं उपत्यकासहित प्रमुख सहरी क्षेत्रमा पसल, उद्योग, सेवा क्षेत्र र यातायात ठप्प हुँदा दैनिक करोडौँ रुपैयाँ बराबरको आर्थिक गतिविधि अवरुद्ध भयो। होटल, पर्यटन, यातायात, खुद्रा व्यापार र सेवा क्षेत्रमा यसको असर बढी देखियो।

लगानी वातावरणमा नकारात्मक सन्देश

नेपाल पहिले नै कमजोर लगानी वातावरण, नीतिगत अस्थिरता र प्रशासनिक जटिलताबाट ग्रसित देश हो। त्यसमाथि आन्दोलनका क्रममा देखिएको अराजकता, तोडफोड र असहज वातावरणले स्वदेशी तथा विदेशी लगानीकर्तामा नकारात्मक सन्देश गयो। नयाँ लगानी निर्णय रोकिए, केही परियोजना स्थगित भए र जोखिम मूल्याङ्कन बढ्दा पूँजी प्रवाह सुस्त भयो।

पुँजी बजारमा अस्थिरता

आन्दोलनको प्रभाव शेयर बजारमा पनि देखियो। राजनीतिक तथा सामाजिक अस्थिरताले लगानीकर्ताको मनोबल कमजोर बनाउँदा पुँजी बजारमा उतार–चढाव बढ्यो। कारोबार रकम घट्नु, सूचक दबाबमा पर्नु र छोटो अवधिको अनिश्चितताले बजारमा नकारात्मक मनोविज्ञान सिर्जना गर्‍यो, जसको असर साना लगानीकर्तामा बढी पर्यो।

सार्वजनिक सेवा र प्रशासनिक खर्च वृद्धि

आन्दोलन नियन्त्रण, सुरक्षाको व्यवस्था, प्रशासनिक परिचालन र क्षतिग्रस्त संरचना मर्मतमा सरकारले अतिरिक्त सार्वजनिक खर्च व्यहोर्नु पर्‍यो। सीमित स्रोत र बढ्दो बजेट घाटा भएको अवस्थामा यस्ता अनियोजित खर्चले विकास बजेटमा दबाब सिर्जना गर्‍यो।

रोजगारी र श्रम बजारमा असर

आन्दोलनका कारण उद्योग, सेवा र परियोजना प्रभावित हुँदा अस्थायी रूपमा रोजगारी गुम्ने अवस्था सिर्जना भयो। दैनिक ज्यालादारी मजदुर, यातायात मजदुर, साना व्यवसायी र अनौपचारिक क्षेत्रका श्रमिकहरू सबैभन्दा बढी मारमा परे, जसले उपभोग घटायो र समग्र अर्थतन्त्रमा नकारात्मक चक्र उत्पन्न गर्‍यो।

अवसर लागत

आन्दोलनका कारण गुमेको समय, रोकिएका परियोजना र ढिलाइ भएका निर्णयहरूलाई आर्थिक भाषामा अवसर लागत भनिन्छ। यदि ती दिनहरूमा सामान्य आर्थिक गतिविधि चलिरहेको भए उत्पादन, कर संकलन र सेवा प्रवाह बढ्न सक्थ्यो। त्यो सम्भावना गुम्नु पनि अर्थतन्त्रका लागि ठूलो अदृश्य क्षति हो।

निष्कर्ष

जेन्जी आन्दोलनले उठाएका धेरै मागहरू सैद्धान्तिक रूपमा जायज र दीर्घकालीन सुधारसँग सम्बन्धित छन्। तर आन्दोलनको स्वरूप, कार्यशैली र समय चयन ले नेपालको कमजोर अर्थतन्त्रमा तत्कालीन रूपमा आर्थिक क्षति पुर्‍याएको तथ्य नकार्न सकिँदैन। अब आवश्यक कुरा भनेको आन्दोलन, राज्य र सरोकारवाला सबै पक्षबीच संवाद, संयम र समाधानमुखी दृष्टिकोण विकास गर्नु हो, ताकि परिवर्तनको चाहना र आर्थिक स्थायित्व एकअर्काका विरोधी नभई पूरक बन्न सकून्।

थप समाचारहरु

प्रचण्ड सरकार : सफल कि असफल ? कम्प्युटर इन्जिनियरको चियापसल यी वस्तुमा घटाइयो कर माओवादी पूर्वनेता थापाको तरक्र्की, ‘एकान्त एग्रो रिर्सोट’ खोलेर मालामाल अवार्डहरुको दौडमा बैंकिङ क्षेत्र नेपाली विद्यार्थीका लागि असहज बन्दै बेलायत ‘सगरमाथा संवाद हिमालको आवाज उठाउने अवसर’ बैंकिङ्ग व्यवसायलाई उद्यमशीलताको भर शिक्षक आन्दोलन र भ्रम ‘उच्च शिक्षासँगै अवसरको खोजीमा विश्व बजारमा पुग्नु नौलो हैन’ शिशिर सिंखडा  जलवायु न्यायः नेपालको पीडा र विश्वको दायित्व लोकतन्त्रिक प्रणाली र बजेटमा खुलापन प्रधानमन्त्रीज्यू, ‘उड्ने कार’ आयो, अब समाजवाद आउँछ ! पत्रकारको सुरक्षाः पेशागत आचारसंहिता र सावधानीका उपाय यसरी गर्न सकिन्छ दसैँमा यातायात व्यवस्थापन भारतीय राजदूतावासका हस्तक्षेपका घृणित हर्कतहरू ओलीको चीन दौडाहापछि देशमा तुवाँलो ‘जब पोल खुल्यो’  भन्ने थाहा पायो, अनि स्क्यामरले रिमुभ हान्यो