बिजनेस पाटी
ललितपुर - बिजनेसपाटी डेस्क
नेपाली चलचित्रमा परिवार, बाबुआमा र सन्तानको सम्बन्ध नयाँ विषय होइन। तर एउटै पुरानो विषयलाई दर्शकको आफ्नै जीवनसँग जोडिने गरी प्रस्तुत गर्न सक्नु चलचित्रको सफलता हो। ‘बा : एक योद्धा’ यही ठाउँमा अर्थपूर्ण देखिन्छ।
हरि लम्सालको लेखन तथा निर्देशनमा बनेको यो चलचित्रको केन्द्रमा छ—परिवारका लागि जीवनभर संघर्ष गरेको एउटा बाबु र उसले सन्तानको भविष्यका लागि गरेको त्याग। प्रदर्शनको पाँचौँ दिनमै देशभर १०० भन्दा बढी शो पाउनु र दर्शकको उपस्थिति बढ्दै जानुले चलचित्रप्रतिको प्रारम्भिक आकर्षण देखाएको छ।
तर ‘बा : एक योद्धा’लाई केवल शोको संख्याबाट मूल्याङ्कन गर्नु अपूर्ण हुन्छ। यसको वास्तविक परीक्षा पर्दामा बा, छोरा र छोरीका रूपमा देखिने सम्बन्धहरूको विश्वसनीयतामा हुन्छ।
दिव्यदेव पन्त : पात्र होइन, एउटा जीवन बोकेका ‘बा’
चलचित्रको सबैभन्दा ठूलो अभिनय चुनौती दिव्यदेव पन्तको काँधमा छ। उनले रुद्रप्रसाद नामक ५८ वर्षीय बाबुको भूमिका निर्वाह गरेका छन्, जबकि स्वयं दिव्यदेवको उमेर त्योभन्दा निकै कम छ। त्यसैले चुनौती उमेरको मेकअपमा मात्र थिएन; पात्रको सोच, चाल, आवाज, मौनता र जीवन भोगाइलाई पनि त्यही उमेरको बनाउनु थियो।
दिव्यदेवको अभिनयको विशेषता उनी पात्रलाई ठूलो स्वरमा प्रमाणित गर्न खोज्दैनन् भन्नेमा छ।
रुद्रप्रसाद खुसी हुँदा उसको चालमा एउटा किसिमको ऊर्जा देखिन्छ, पीडा थपिँदै जाँदा त्यही शरीरको गति बदलिन्छ। परिस्थितिले थिच्दै जाँदा शिर झुक्दै जानुजस्ता साना शारीरिक संकेतले पात्रको भित्री परिवर्तनलाई संवादबिना व्यक्त गर्छन्।
यही अभिनयको तहले दिव्यदेवलाई केवल ‘बा’को भूमिका निर्वाह गर्ने कलाकारभन्दा माथि पुर्याउँछ।
उनको रुद्रप्रसाद बोल्छ कम, सहन्छ धेरै। परिवारलाई आफ्नो पीडा सुनाएर हलुका हुनेभन्दा परिवारको समस्या समाधान गर्न आफूलाई नै अघि सार्ने उसको बानी छ। त्यसैले कतिपय दृश्यमा उसको अनुहार र आँखाले संवादको काम गर्छ।
अझ रोचक कुरा, पात्रलाई ‘योद्धा’ बनाउने शक्ति उसको बाहिरी बहादुरीमा होइन, परिवारका लागि आफूलाई बारम्बार पछाडि पार्ने क्षमतामा छ।
यही कारणले दिव्यदेवको अभिनय चलचित्रको भावनात्मक केन्द्र बन्न पुगेको देखिन्छ।
विशाल : छोरो मात्र होइन, बदलिँदो पुस्ताको प्रतिनिधि
सागर खनालले निर्वाह गरेको विशाललाई केवल ‘बाको छोरा’ भनेर हेर्दा पात्रको एउटा तह छुट्छ। विशालसँग आफ्नै आकांक्षा छन्, विदेश जाने सपना छ र आफ्नै भविष्य निर्माण गर्ने चाहना छ।
यहीँ चलचित्रले एउटा असहज प्रश्न उठाउँछ—सन्तानले आफ्नो भविष्य खोज्नु गलत हो कि त्यस यात्रामा बाबुआमाप्रतिको जिम्मेवारी हराउनु समस्या हो?
विशालको चरित्र यही द्वन्द्वको बीचमा उभिएको छ।
सागर खनालको अभिनयलाई प्रभावकारी बनाउने पक्ष के हो भने उनले पात्रलाई अत्यधिक खलनायकी वा अत्यधिक भावुक बनाउने बाटो रोजेका छैनन्। उनी एउटा यस्तो छोराको रूपमा देखिन्छन् जसको आफ्नै जीवन र चाहना छन्, तर उसको निर्णयले बाबुको जीवनमा पार्ने असर पनि कथाको महत्त्वपूर्ण पाटो बन्छ।
यसले दर्शकलाई विशाललाई केवल दोषी ठहर गर्नेभन्दा उसको पुस्ताको मानसिकता र पारिवारिक जिम्मेवारीबीचको दूरीबारे सोच्न बाध्य बनाउँछ।
कृपा : छोरीको सम्बन्धमा सुहानाको परिपक्वता
सुहाना थापाको कृपा चलचित्रको अर्को महत्वपूर्ण भावनात्मक पात्र हो।
कृपा र बाबीचको सम्बन्धमा चलचित्रले एउटा फरक प्रकारको आत्मीयता खोजेको छ। छोरी विवाहपछि आफ्नो घर जान्छे, आफ्नो जीवनमा अघि बढ्छे; तर बासँगको भावनात्मक सम्बन्ध भने समाप्त हुँदैन। यही सम्बन्धलाई सुहानाले स्वाभाविक ढंगले प्रस्तुत गरेकी छन्।
सुहानाको अभिनयको बल ठूलो संवाद वा नाटकीय दृश्यमा भन्दा सहज प्रतिक्रियामा बढी देखिन्छ। दिव्यदेवसँगको उनको पर्दा सम्बन्धमा कृत्रिमता कम र पारिवारिक आत्मीयता बढी महसुस हुन्छ।
कृपा पात्रले चलचित्रमा अर्को प्रश्न पनि जन्माउँछ—छोरी विवाहपछि टाढा भए पनि के बाबुआमासँगको भावनात्मक जिम्मेवारी टाढिन्छ?
चलचित्रले यसको उत्तर भाषणबाट होइन, पात्रको व्यवहारबाट खोज्छ।
तीन पात्रको सम्बन्धले बनाएको भावनात्मक त्रिकोण
दिव्यदेव, सागर र सुहानाका पात्रलाई सँगसँगै राखेर हेर्दा चलचित्रको भावनात्मक संरचना अझ स्पष्ट हुन्छ।
बा भविष्यका लागि वर्तमान गुमाउँदै जान्छ। छोरा वर्तमानबाट भविष्यतर्फ दौडिन्छ। छोरी आफ्नो नयाँ जीवनमा पुगेर पनि बासँगको सम्बन्ध बोकेर हिँड्छे।
यही तीन दिशाले एउटै परिवारभित्रको प्रेम, अपेक्षा, दूरी र जिम्मेवारीलाई फरक कोणबाट देखाउँछन्।
त्यसैले ‘बा : एक योद्धा’ केवल ‘बाबुको त्याग’को कथा होइन। यो सन्तानको सपना र अभिभावकको अपेक्षा एकै परिवारभित्र कसरी ठोक्किन्छन् भन्ने कथा पनि हो।
एउटा हेल्मेट र बाको अथाह माया
चलचित्रका केही दृश्य संवादभन्दा वस्तु र व्यवहारमार्फत अर्थपूर्ण बनेका छन्। उदाहरणका लागि छोराका लागि पैसा जुटाउने क्रममा मोटरसाइकल बेचिसकेपछि पनि बाले छोराको हेल्मेट आफूसँगै राखेको प्रसङ्ग विशेष अर्थपूर्ण देखिन्छ।
यो दृश्यको शक्ति यसको सरलतामा छ।
बाइक बेचियो। छोराको आवश्यकता पूरा भयो। तर छोराको सम्झना बोकेको हेल्मेट भने बासँगै रह्यो।
यही एउटा वस्तुले बाको मनोविज्ञानको एउटा ठूलो पाटो बोलिदिन्छ—सन्तानको आवश्यकता पूरा गर्न सकिन्छ, तर सन्तानसँग जोडिएका स्मृतिहरू बेच्न सकिँदैन।
सुहाना र दिव्यदेव : सम्बन्धको अभिनय
चलचित्रको भावनात्मक प्रभावमा दिव्यदेव र सुहानाबीचको बुबा–छोरी सम्बन्ध उल्लेखनीय छ। उनीहरूको सम्बन्धलाई केवल संवादले होइन, साना व्यवहार र सहज प्रतिक्रियाले निर्माण गरिएको देखिन्छ। यही कारणले उनीहरूबीचका दृश्यमा अभिनय गरिरहेको अनुभूति कम र परिवारभित्रको आत्मीयता बढी महसुस हुन्छ।
त्यसैगरी झरना थापाले आमाको भूमिकामा परिवारको अर्को आधार प्रस्तुत गरेकी छन्। अन्य सहकलाकारहरूको अभिनयले पनि चलचित्रको पारिवारिक संसारलाई पूर्णता दिएको छ।
चलचित्र जहाँ प्रश्न पनि उठाउँछ
एउटा राम्रो समीक्षा केवल प्रशंसा होइन।
‘बा : एक योद्धा’को मूल कथा भावनात्मक भए पनि कथाको गति र संरचनाका विषयमा फरक मत देखिन्छ। मध्यान्तरअघि कथा केही सुस्त भएको र मध्यान्तरपछि पारिवारिक कथाबाट सस्पेन्स/क्राइमतर्फ मोडिँदा लयमा असमानता आएको टिप्पणी पनि सार्वजनिक समीक्षामा गरिएको छ।
यो कमजोरी स्वीकार गर्दा पनि चलचित्रको अभिनय पक्ष कमजोर हुँदैन। बरु यहीँ एउटा महत्त्वपूर्ण कुरा देखिन्छ—कथामा जहाँ उतारचढाव छन्, त्यहाँ कलाकारको अभिनयले दर्शकलाई पात्रसँग जोडिराख्ने काम गर्छ।
दर्शकले चलचित्रलाई मन पराउनुको एउटा कारण यही भावनात्मक सम्बन्ध पनि हुन सक्छ। प्रदर्शनको प्रारम्भिक दिनमा वर्षाका कारण प्रभावित भएको दर्शक उपस्थिति पछि बढेको र बुधबार देशभर १०० भन्दा बढी शो पुगेको तथ्य सार्वजनिक रिपोर्टमा उल्लेख छ। दर्शक प्रतिक्रियामा बाबुआमाको त्याग, संघर्ष र वृद्धावस्थाको एक्लोपनले छोएको उल्लेख गरिएको छ।
अन्त्यमा
‘बा : एक योद्धा’को सबैभन्दा ठूलो उपलब्धि यसको विषय नयाँ हुनु मात्र होइन। परिचित पारिवारिक विषयलाई कलाकारहरूको अभिनयमार्फत दर्शकको व्यक्तिगत अनुभूतिसँग जोड्न सक्नु हो।
दिव्यदेव पन्तले बाको पीडालाई ठूलो आवाजमा होइन, धेरैपटक मौनतामा बोकेका छन्। सागर खनालले आफ्नो भविष्य खोजिरहेको छोराको जटिलता प्रस्तुत गरेका छन्। सुहाना थापाले बासँगको सम्बन्ध बोकेर अघि बढ्ने छोरीलाई सहज र परिपक्व बनाएकी छन्।
तीनै पात्रलाई सँगै राख्दा चलचित्रले एउटा सरल तर गहिरो प्रश्न गर्छ—
सन्तानको भविष्य बनाउँदै गर्दा अभिभावकको वर्तमान कतै हराइरहेको त छैन?
सायद यही प्रश्नका कारण ‘बा : एक योद्धा’ हलबाट बाहिरिएपछि पनि दर्शकको मनमा केही समय रहन्छ।
किनकि यो केवल पर्दामा देखाइएको एउटा परिवारको कथा होइन; धेरै दर्शकले त्यस परिवारभित्र आफ्नो बा, आफ्ना सन्तान र आफ्नै घरको कुनै न कुनै सम्बन्धको छाया देख्न सक्छन्।
र यही ठाउँमा दिव्यदेव पन्तको ‘बा’, सागर खनालको ‘विशाल’ र सुहाना थापाको ‘कृपा’ले चलचित्रलाई केवल कथा होइन—सम्बन्धको अनुभूति बनाइदिन्छ।
